Maaike Roozenburg, Smart Replicas

Het museum op de keukentafel

tekst: Merel Kamp

Een perfect bewaard gebleven 17e eeuws kopje staat ergens eenzaam te glanzen, wachtend op een publiek. Niet vergaan, maar wel vergeten. Goed gearchiveerde, maar ongekende 'stukken', daarvan zijn er honderdduizenden. Slechts vijf procent van de collecties van de Nederlandse musea wordt tentoongesteld; 95 procent bevindt zich in depots. We archiveren en conserveren consciëntieus onze (materiële) geschiedenis en stellen een miniem deel daarvan tentoon. Voor het nageslacht, voor duiding van verleden, heden en toekomst en om met Loréal te spreken, 'omdat ze het waard is'.

 

Maar wat is precies die waarde? Naar onze eigen geschiedenis kijken is een interessante, nuttige en gerespecteerde bezigheid. De eigen geschiedenis alleen maar bewaren zonder er kennis van te nemen heeft echter tegelijkertijd iets droevigs en absurds. Als een paar ongedragen schoenen in de kledingkast van een overleden grootouder.Maaike Roozenburg Smart Replicas

Bij gebruiksvoorwerpen krijgt niet alleen dit bewaren, maar ook de traditionele manier van tentoonstellen iets bijzonder droevigs, vindt ontwerper Maaike Roozenburg. "Zodra een gebruiksvoorwerp in een depot- of museale context terecht komt, is het niet langer zichzelf; het is als het ware 'ontzield'. Hoewel het in een museum of depot is omgeven door historische en culturele betekenis, is het tegelijkertijd ontheemd en losgekoppeld van zijn eigenlijke bestaansreden."

En wat is de bestaansreden van een theekopje? U heeft vast een vermoeden: Het moet (voldoende) thee kunnen bevatten, u moet er goed uit kunnen drinken zonder handen of lippen te verbranden en u moet het enigszins schoon kunnen houden. Deze meest fundamentele kwaliteiten laten zich niet beoordelen in een museum waar het kopje achter glas verscholen, onbereikbaar voor uw aanraking staat te pronken. Uit de collectie van het Boijmans van Beuniningen , Maaike Roozenburg, Smart ReplicasTentoonstellen heeft zo vaak meer weg van zichtbaar opsluiten, dan van ontsluiten. Roozenburg: “Omdat we in een museum vaak geen tactiele ervaring krijgen van een object en dus de materialiteit van een object alleen maar visueel beleven, missen we een groot deel van het verhaal." We zien ons voor een dilemma gesteld: Als we objecten willen bewaren, moeten we er voorzichtig mee zijn, maar als we ze tegelijkertijd beschikbaar willen maken voor het publiek en hun bestaansreden recht willen doen, moeten ze zowel uit de depots als de vitrines komen. Roozenburg bedacht een list: De smart replicas. "Met de smart replicas wil ik een museaal object, een Japans theekopje uit de 17e eeuw uit de collectie van het Boijmans, uit de museale context halen en terugbrengen naar de alledaagse gebruikspraktijk, waar het kan figureren in onze rituelen én historische en culturele informatie kan verschaffen -zoals in een museum- door middel van augmented reality."

Maaike Roozenburg rechts, kopje in CT scannerRoozenburg leende na overleg een theekopje van het Boijmans van Beuningen in Rotterdam. Omdat dat kopje niet uit de kantine of de museumshop kwam, maar uit de collectie, werd het begeleid door conservator Alexandra van Dongen. Eenmaal buiten het museum werd het leven van dit kopje spannender dan het in tijden was geweest. Het mocht met van Dongen en Roozenburg mee naar Delft en werd daar in een CT scanner gelegd.

Op basis van deze scans werd met behulp van de TU Delft een 3D replica van het kopje geprint. Van die print werd een gietmal gemaakt, waarmee vervolgens porseleinen versies van de replica werd gegoten. CT scan van het kopje, Maaike RoozenburgOok de porseleinen replica’s hadden direct een spannend leven: Ze mochten met Roozenburg mee op bezoek bij Loretta Schrijver in Koffietijd en werden daar -hier komt het- vol geschonken met thee en met lippen beroerd. (Dat was wel even zuur voor het origineel.)

Gietmal Smart Replica Maaike Roozenburg

De smart replicas zijn alleen een replica van de vorm van het 17e eeuwse kopje. Dat wil zeggen: decoratie, zoals op het origineel aanwezig, is weggelaten. Het was niet de intentie van Roozenburg om 'vervalsingen' te maken. "De smart replicas zijn bruikbare objecten, die de geschiedenis van het origineel vertellen. Ze bevatten sporen van het originele maakproces en van eventuele reparaties, maar ook sporen van het 3D printen van de replica's.Japans kopje, visual met augmented reality, Maaike Roozenburg De hele levensloop van het origineel is zo vastgelegd in de smart replicas. Die kun je vervolgens scannen met je telefoon of tablet. Bij het scannen wordt een laag informatie toegevoegd (augmented reality) en openbaart zich de rijke geschiedenis van het object, gewoon op je telefoon aan de keukentafel. Wanneer je het kopje scant, varen er bijvoorbeeld kleine digitale VOC-schepen omheen!" Roozenburg keert op deze manier het museum binnenste buiten. Uiteindelijk voegen wij, de gebruikers zelf in huiselijke sfeer de museale eigenschappen en waarde van het gebruiksobject al swipend toe.augmented reality screenshot, smart replicas, Maaike Roozenburg

Aan de virtuele kant van smart replicas wordt momenteel nog gewerkt in samenwerking met digitaal ontwerpbureau Likefriends. Behalve van Koffietijd, heeft het project ook de interesse gewekt van enkele belangrijke en toonaangevende culturele instellingen. Gezien de liefde van Roozenburg voor het gebruiksobject en haar nadruk op het belang van de aanwezigheid van het museale object in het leven van alle dag, is de aandacht van Koffietijd voor haar project misschien wel het grootst mogelijke compliment en teken van slagen.

Porceleinen replica, Smart Replicas Maaike Roozenburg

Toen het project in het Boijmans werd tentoongesteld, waren de reacties van de bezoekers -die de replica's mochten aanraken en scannen- gemengd. Dat is misschien niet vreemd. Stelt u zich eens voor dat u thuis uw servies opeens niet meer mag aanraken en mensen er kleine bordjes met informatie naast hebben geplaatst: "Beker, aardewerk, geproduceerd in China omstreeks 2002." Het tegenovergestelde gebeurde in het Boijmans. Dat was even schrikken. 

 

zaterdag 12 en zondag 13 september 2015 van 11-17 bewondert u het prototype van de Smart Replica's van ontwerper Maaike Roozenburg in Museum Boijmans van Beuningen. (Entree is gratis!) 

 

Bezoek de website van Maaike Roozenburg of volg hier het proces van de smart replicas!

ook interessant voor u:

detail van zwarte kast studio merel kamp

Kruk met messing details