illustratie: Marije Vogelzang

Interview: ontwerper Marije Vogelzang

Titelbeeld: Marije Vogelzang Tekst: Merel Kamp

Marije Vogelzang is eet-ontwerper en oprichter van restaurant Proef (in Amsterdam en Rotterdam). Met haar boeken, performances, conceptuele diners, ontwerpen en lezingen stelt Vogelzang vragen over het onderwerp eten. Wat is de herkomst van ons eten? Wat is de psychologische, sociale of ecologische betekenis van wat we in ons lijf stoppen? Toen iedereen nog gewoon bij McDonalds zat, was Vogelzang hier al mee bezig. Sinds kort is ze dan ook hoofd van de nieuwe richting FOOD-NON-FOOD aan de Design Academy in Eindhoven.

 

Wat vind je als eet-ontwerper (en eigenlijk ook avant-gardist) van de huidige obsessie met voedsel? 
"Die obsessie leeft denk ik alleen bij een deel van de bevolking. Hoewel ik denk dat dat obsessieve gedoe zelf niet zo vruchtbaar is, is het heel goed dat er nu een zoveel aandacht voor het onderwerp "voeding" is. Misschien leidt die obsessie zo indirect tot een aantal hoognodige veranderingen."

Welke veranderingen zijn dat volgens jou?
"Nodig zijn een mentaliteits- en cultuurverandering. Hoe we voedsel waarderen, bepaalt welke keuzes we maken. Het bepaalt bijvoorbeeld of we veel afval maken bij het produceren en bereiden van ons voedsel en bij wie we ons voedsel kopen. Dat heeft vervolgens weer invloed op de productie en markt."

Beeld uit het project Faked Meat waarbij vleesvervangers op eigen wijze vormgegeven werden en een historie kregen foto: Kenji Masunaga

Beeld uit het project Faked Meat waarbij vleesvervangers op eigen wijze vormgegeven werden en een historie kregen foto: Kenji Masunaga

Zie jij voor jezelf -als ontwerper- een rol weggelegd in dit proces? 
"Een ontwerper is in mijn ogen een persoon die een verbinding maakt tussen verschillende disciplines of partijen, bijvoorbeeld een boer en een consument, of een voedingsmiddelentechnoloog en een moeder. Een ontwerper is iemand die onverwachte inzichten kan verbeelden, die verschillende partijen met elkaar laat communiceren en die onzichtbare systemen kan blootleggen en opnieuw vormgeven."

Kun je een concreet voorbeeld geven van zo'n systeem?
"Laten we als voorbeeld de tomaat nemen: Een tomaat is nooit simpelweg een tomaat. Die tomaat is ergens geteeld op een bepaalde grond (of op steenwol) en die tomaat is geplukt, verpakt, getransporteerd, geveild en verkocht in de winkel. Vervolgens wordt die tomaat door ons op een bepaalde manier bereid en genuttigd. Hij heeft een effect op ons wezen -mentaal en fysiek-, wordt dan verteerd en wordt poep. Waar gaat die poep naartoe? Waar gaat de verpakking naartoe? Dit is een voorbeeld van een systeem. Het is duidelijk dat er heel veel keuzemogelijkheden zijn in het systeem rond één eenvoudige tomaat. We kunnen ervoor kiezen de tomaat anders te telen, anders te verpakken, of anders te vervoeren en daardoor verandert er weer iets verderop in het systeem."

 Marije Vogelenzang (rechts) tijdens het door haar ontworpen droog kerstdiner, sharing dinner 2005, waarbij de gasten 'gevangen' in een tafelkleed samen de maaltijd nuttigden. foto: Kenji Masunaga

Je bent sinds kort hoofd van de nieuwe afdeling FOOD NON FOOD op de Design Academy in Eindhoven Heb je een missie als hoofd van die afdeling? 
"We zijn in september van start gegaan met de nieuwe afstudeerrichting. Het is heel erg fascinerend om te zien waar studenten nu mee bezig zijn. Zelf ben ik inmiddels 15 jaar als ontwerper professioneel met het onderwerp voeding bezig. Er blijft nog steeds enorm veel te ontdekken. Het is heel erg interessant om te zien hoe studenten het onderwerp nu benaderen en welke routes ze vervolgens afleggen. Wat je ziet is dat maar weinig ontwerpers met eten bezig zijn, hoewel voedsel eigenlijk het belangrijkste materiaal op deze wereld is. Eten en ontwerpen gecombineerd zijn eigenlijk een nagenoeg onontgonnen terrein. We hebben creatieve geesten nodig die zich met dit onderwerp bezig houden, zodat 'eet-ontwerpen' een volwassen vakgebied wordt."

Dutch Profiles over Marije Vogelzang

Wat is het belang van 'bemoeienis' van de ontwerper met onze voeding? Is het niet beter als iedereen 'het lekker zelf uitzoekt'? Wat zou je ervan vinden als iemand zegt: "Alles wordt maar ontworpen, laat in ieder geval ons eten iets zijn wat aan 'design' ontsnapt"? 

"Dat is een heel begrijpelijke gedachte. Zelf ben ik dan ook niet zo erg geïnteresseerd in "ontworpen eten". Maar denk dan hier eens aan: Een banaan, beschouwen mensen als een natuurlijk ding. Maar de banaan zoals wij die eten, geel, krom en zonder pitjes, komt van een ontworpen (want veredelde) plant. Zo zijn er heel veel planten en dieren waarvan we denken dat ze natuurlijk zijn, maar die in feite door en voor de mens zijn ontworpen. Niet alleen ons eten, ook het hele systeem eromheen is ontworpen. Het principe van landbouw is een ontwerptoepassing, net als het aanleggen van waterleidingen. De vraag of design zich met ons eten moet bezighouden, hebben we dus in feite al lang beantwoord. 
Beeld van het project colour food, waarbij eten werd benaderd middels kleur. foto: Kenji MasunagaMensen denken vaak dat de ontwerper op het gebied van eten zich alleen bezighoudt met een leuk vormpje, of kleurtje voor een industrieel geproduceerd product. Daar houden zich ook zeker mensen mee bezig. Die tak van sport noem ik food design. Het grotere gebied, dat ik eet-ontwerp noem, gaat over veel grotere vragen. Bijvoorbeeld: Hoe laat je ondervoede kinderen in ziekenhuizen beter eten? Hoe leer je kinderen koken en groenten waarderen? Kun je een systeem ontwerpen waardoor er minder voedselafval wordt geproduceerd in de industrie, de boer, bij jou thuis? Kunnen we nieuwe technologie bedenken om minder water te verbruiken in de agri-sector? Kunnen we alternatieven voor vleesconsumptie verzinnen? Kunnen we bijdragen aan een grotere biodiversiteit? De lijst van mogelijke vragen is lang en tegelijkertijd zijn veel van die vragen momenteel bijzonder dringend."

Zijn we niet wat laat met creatief nadenken over deze vraagstukken?
"Ja dat zou je wel kunnen zeggen. Er is natuurlijk altijd veel nagedacht over voedsel en Nederland heeft altijd een heel belangrijke rol gespeeld in voedselinnovatie. Er zijn al veel interessante dingen bedacht en gedaan, maar op veel gebieden is er toch de noodzaak voor een creatieve blik. Wat nodig is, een manier van zien waarbij het oogmerk niet alleen economische winst is, maar ook maatschappelijke winst. We hebben behoefte aan een bredere blik. En die komt niet alleen van ontwerpers. Veel mensen die nu midden in de (productie)keten werken zijn heel onderscheidend en vernieuwend bezig. De tijd is er nu zeker rijp voor!"

 

Bezoek de website van Marije Vogelzang

ook interessant voor u: